RIEMIZOW A l e k s i e j M i c h a j ł o w i c z, ur. 24 VI (6 VII) 1877, Moskwa, zm. 26 XI 1957 Paryż, prozaik. Pochodził z moskiewskiej rodziny kupieckiej. Uczył się w szkole handlowej i studiował nauki przyrodnicze na Uniwersytecie Moskiewskim. W młodości brał udział w ruchu rewolucyjnym, potem od niego odszedł, a w 1921 emigrował. We wczesnych utworach R., pozostających pod wyraźnym wpływem S. Przybyszewskiego i F. Dostojewskiego, występowały elementy naturalizmu, modernizmu i zabarwionej folklorem fantastyki. Przełożył dramat S. Przybyszewskiego Śnieg dla Teatru W. Meyerholda. Głównymi bohaterami powieści i opowiadań na tematy współczesne - Sieńebrianyje łożki (1906, Srebrne łyżki), Czortik (1906, Diabełek), Swiatoj wieczer (1908, Święty wieczór), Nieujomnyj bubien (1909, Nieposkromiony bęben), Siostry krzyżowe (Kriestowyje siostry, 1910) - są przedstawiciele niższych warstw społecznych w prowincjonalnych miasteczkach: drobny urzędnik, rzemieślnik, biedny inteligent, okrutnie dotknięci przez niesprawiedliwość społeczną. Poetyka powieści Prud (1908, Staw) i Czasy (1908, Zegarek) została podporządkowana dążeniu pisarza do "pogłębienia rzeczywistości aż do niewiarygodności". W poszukiwaniu wyjścia z "życiowego koszmaru" R. ucieka się do idealizacji starych czasów, elementów patriarchalnych, do problematyki reli-gijno-etycznej, do przeróbek apokryfów, żywotów, legend i baśni: Limonar' siriecz: Ług duchownyj (1907, Limonar, albo Łąka duchowa), Dokuka i balagurje (1914, Biada i tere-fere), Nikoliny pritczi (1917, Przypowieści Nikoły), Stronnica (1918, Pątniczka). Zainteresowanie starodawnością ruską określiło charakter dramatów: Biesowskoje diejstwo (1907, Diabelska akcja), Tragiedija ob ludie (1908, Tragedia
o Judaszu), Diejstwo o Gieorgii Chrabrom (1910, Sztuka o Jerzym Walecznym). Duży rozgłos przyniosła mu książka opracowań obrzędów, zabaw, gier dziecięcych
i wyliczanek Posołoń (1907, Idąc za ruchem słońca), wysoko oceniona przez M. Wołoszyna i A. Biełego. Stylizacja, swoista gra z rzeczywistością, poza na "dziwaka", "literackiego błazna", zainteresowania kaligrafią i rysunkiem (wysoko ocenił je później P. Picasso) były nie tylko cechami twórczości R., ale również jego osobowości. W okresie I wojny światowej R. pisał w stylu hurrapatriotyzmu opowiadania i przypowieści, które weszły do tomów Za swiatuju Ruś' (1915, Za świętą Ruś) i Ukńepa (1916, Pokrzepienie). W utworze Słowo o pogibieli russkoj ziemli (1917, Słowo o zagładzie ziemi ruskiej) "nad mogiłą starej, na wieki odeszłej Rosji" błogosławił wznoszącą się Rosję nową, lecz wyklął rewolucjonistów. Na emigracji (najpierw Berlin, od 1923 Paryż) wydał kilka książek autobiograficznych: Ogniennaja Rossija (1921, Rosja w ogniu), Wzwichńennaja Ruś' (1927, Ruś porwana wichrem), Po karnizam (1929, Po karniszach), Podstńżennymi głazami (1951, Podstrzyżonymi oczami), W rozowom bleskie (1952, W różowym blasku). W twórczości emigracyjnej R. dominowała problematyka historyczna i baśniowa. Książki Trawa-murawa (1922, Trawa-murawa), Zwienigorod oklikannyj. Nikoliny pritczi (1924, Zwienigród przesławny. Przypowieści Mikołaja Cudotwórcy) i in., były zb. legend i apokryfów różnych narodów i epok R. był najgłośniejszym ze stylistów posługującym się zapoczątkowanym przez N. Leskowa tzw. skażeni, naśladującym narrację ludową. Skaz R. odznaczał się przesadną ornamentyką, gubiącą się nierzadko w szczegółach wielowątkową fabułą oraz nadmiarem scen fantastycznych, snów i halucynacji. Cechy te wystąpiły w utworach: Płaszuszczij diemon (1949, Tańczący demon), Martyn Zadeka. Sonnik (1954, Martyn Zadeka. Sennik), Myszkina dudoczka (1954, Mysia fujarka). Wyrazisty styl R. wywarł duży wpływ na
prozę M. Priszwina, J. Zamiatina, B. Pilniaka oraz twórców ugrupowania Serapio-nowy Bratj a. LjV.
